ΟΡΕΙΝΟΣ

Πολλοί άνθρωποι αγοράζουν πράγματα που δεν χρειάζονται, με χρήματα που δεν έχουν, για να εντυπωσιάσουν ανθρώπους που δεν ξέρουν!

*Edgar Morin(κατά κόσμον Edgar Nahoum) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους στοχαστές του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα. Γεννήθηκε στο Παρίσι στις 8 Ιουλίου 1921 από οικογένεια Σεφαραδιτών Εβραίων με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συμμετείχε ενεργά στη Γαλλική Αντίσταση, υιοθετώντας τότε το ψευδώνυμο «Morin», το οποίο διατήρησε σε όλη του τη ζωή.  

Σπούδασε Ιστορία, Γεωγραφία και Νομικά και εργάστηκε επί δεκαετίες στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Έγινε διεθνώς γνωστός ως ο θεμελιωτής της «σύνθετης σκέψης» (pensée complexe), μιας προσέγγισης που υποστηρίζει ότι τα ανθρώπινα και κοινωνικά φαινόμενα δεν μπορούν να κατανοηθούν αποσπασματικά, αλλά μόνο μέσα από τις αλληλεπιδράσεις και τις πολλαπλές τους διαστάσεις. Κορυφαίο έργο του θεωρείται η εξάτομη σειρά Η Μέθοδος (La Méthode), στην οποία ανέπτυξε τη θεωρία αυτή.  

Το έργο του επηρέασε τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία, την παιδαγωγική, την οικολογία και τη θεωρία των συστημάτων. Υπήρξε ένθερμος υπέρμαχος του ανθρωπισμού, του διαλόγου μεταξύ των επιστημών και της ανάγκης να αντιμετωπίζονται τα παγκόσμια προβλήματα με ολιστική ματιά.  

Ο Έντγκαρ Μορέν απεβίωσε στο Παρίσι τον Μάιο του 2026, σε ηλικία 104 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο πνευματικό έργο και μια από τις πιο πρωτότυπες θεωρίες της σύγχρονης σκέψης.  

Χαρακτηριστική του φράση:

«Η γνώση της γνώσης είναι αναγκαία προϋπόθεση κάθε γνώσης.»

Μια φράση που συνοψίζει τη βαθιά πεποίθησή του ότι πριν επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε τον κόσμο, οφείλουμε να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.

Το 2014, ο διακεκριμένος ιστορικός και διανοούμενος είχε συνομιλήσει με τον Νίκο Αλιάγα για την αθανασία, τους προσωκρατικούς φιλοσόφους και το τέλος του κόσμου. Απόσπασμα της συνέντευξης του από την Καθημερινή:

Ο κόσμος πάσχει από μια μορφή τύφλωσης. Οχι επειδή του λείπουν οι πληροφορίες, αλλά επειδή συχνά του λείπει η κατανόηση. Οι άνθρωποι σπάνια εκπαιδεύονται ώστε να αγκαλιάζουν την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας. Μαθαίνουν περισσότερο να τεμαχίζουν τον κόσμο σε ξεχωριστά διαμερίσματα παρά να διακρίνουν τους αόρατους δεσμούς που ενώνουν τα πάντα. Αναλύουμε αποσπασματικά αυτό που μπορεί να γίνει κατανοητό μόνο ως σύνολο. Είμαστε συνδεδεμένοι ασταμάτητα με τα πάντα και τους πάντες αλλά δεν επικοινωνούμε.

Η εποχή μας διαπερνάται από χίλιες πληγές, όμως μία από τις βαθύτερες είναι ίσως η υπνοβασία. Μπροστά σε ένα μέλλον που έχει γίνει αβέβαιο, πολλοί άνθρωποι ζουν μέρα με τη μέρα. Η μνήμη ξεθωριάζει. Το παρελθόν δεν εξετάζεται πλέον με απόσταση και κρίση· συχνά απλοποιείται, εργαλειοποιείται. Ένας πολιτισμός που χάνει τη μνήμη του κινδυνεύει να χάσει και την ικανότητά του να προβλέπει και να προετοιμάζεται για το μέλλον. Αν αυτή η συλλογική αμνησία συνεχιστεί, θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές καταστροφές.

Η αθωότητα του παιδιού, το πάθος της νιότης, η γαλήνη και η ισορροπία της ωριμότητας, αλλά και η πίκρα ή η εριστικότητα που συχνά συνοδεύει τα γηρατειά. Αυτά τα τέσσερα στάδια, πίστευε ο Γέητς*, δεν χαρακτηρίζουν μόνο τη ζωή του ανθρώπου αλλά και την πορεία ολόκληρων πολιτισμών. Και δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει. Από τα δελτία ειδήσεων μέχρι τις μικρές και μεγάλες αντιπαραθέσεις της καθημερινότητας, συχνά έχεις την αίσθηση ότι ο κόσμος μας ξυπνά κάθε πρωί έτοιμος για σύγκρουση. Λες και έχει ξεθωριάσει κάθε φωτεινή πλευρά της ζωής και έχει κυριαρχήσει η διάθεση για αντιπαλότητα, πικρία και μικρές ή μεγάλες εκδικήσεις.

*υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του 20ού αιώνα και κορυφαία μορφή της ιρλανδικής λογοτεχνίας. Το 1923 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Η περίφημη διαπίστωσή του ότι «τα πράγματα διαλύονται, το κέντρο δεν μπορεί να κρατήσει» («Things fall apart; the centre cannot hold») από το ποίημα The Second Coming παραμένει έως σήμερα μία από τις πιο συχνά αναφερόμενες περιγραφές εποχών κρίσης και παρακμής.